Terug naar overzicht

Handboek Strategisch OmgevingsManagement 2.0

Handboek Strategisch OmgevingsManagement 2.0

Als het spannend wordt, kiest iedereen voor zichzelf. De kranten staan iedere dag vol met voorbeelden, of het nu gaat om klimaat adaptatie, de energietransitie of een AZC in de buurt. In theorie zijn velen voorstander van grote veranderingen, maar wanneer deze raken aan de eigen belangen, neemt spanning en weerstand veelal toe. Projecten en maatschappelijke opgaven lopen hierdoor grote vertraging op. De uitweg lijkt simpel: zoeken naar een oplossing die goed is voor iedereen. Maar hoe doe je dat?

Strategisch OmgevingsManagement (SOM) is ontwikkeld om tot duurzame oplossingen te komen die door zoveel mogelijk partijen worden gesteund. Het is een op consensus gerichte methode waarin oprechte aandacht voor belangen en bouwen aan vertrouwen centraal staan. Inmiddels is SOM als visie en werkwijze volledig ingeburgerd en zelfs een vereiste methode bij veel complexe opgaven. Om omgevingsprofessionals en organisaties nog beter te ondersteunen bij het werken met SOM, schreef Marc Wesselink het Handboek Strategisch OmgevingsManagement 2.0. Hierin neemt hij je stapsgewijs mee door deze methode en biedt hij verschillende, concrete handvatten voor het omgaan met spanning, tegenstellingen in de complexe omgeving, macht en meer.

Of het nu gaat om klimaat adaptatie, energietransitie of een AZC in de buurt. Velen zijn voor het investeren in het minder gebruiken van fossiele grondstoffen, voor het investeren in duurzame energie, het toekomstbestendig maken van dijken, in zorgvuldige opvang van vluchtelingen. Maar als dat betekent dat mijn uitzicht verandert, ik niet of veel minder zou moeten gaan vliegen, ik een zonne- of windpark in mijn uitzicht krijg en dat de waarde van mijn woning negatief beïnvloed, dan weegt mijn persoonlijke belang heel zwaar.

Wat is Strategisch OmgevingsManagement?

SOM is ontwikkeld om omgevingsprofessionals handelingsperspectief te bieden in complexe maatschappelijke opgaven en is geworteld in de Mutual Gains Approach (MGA). Volgens deze internationaal erkende onderhandelingsfilosofie, ontstaan duurzame oplossingen niet door standpunten te verdedigen, maar door belangen te begrijpen en gezamenlijk te zoeken naar oplossingen met winst voor alle partijen. In plaats van een verdelingsvraagstuk, staat waarde creatie centraal, zodat partijen vanuit eigen belang voor de opgave kunnen kiezen.

Marc Wesselink heeft deze visie vertaald naar de Nederlandse praktijk van complexe maatschappelijke opgaven. Met de Mutual Gains Approach als uitgangspunt, en elementen uit projectmanagement, conflictbemiddeling en organisatiekunde,  is Strategisch OmgevingsManagement een beproefde methodiek die toegepast kan worden in verschillende situaties en maatschappelijke vraagstukken.

Wil je meer weten over SOM en hoe wij het dagelijks toepassen in onze werkpraktijk? Lees dan hier meer, of lees verder om meer te leren over de vier bouwstenen van SOM.

De vier bouwstenen van SOM

1. Werken vanuit een visie

Strategisch OmgevingsManagement is meer dan een methode: het is een visie gebaseerd op de Mutual Gains Approach. Voordat een methode uitgevoerd kan worden, heeft een organisatie taal en richting nodig om deze vorm van omgevingsmanagement verder te brengen. Dit helpt zowel bij het intern contracteren van de nieuwe aanpak, als bij het meenemen van je externe stakeholders.

De SOM-visie is ontwikkeld om om de complexiteit van maatschappelijke opgaven beter het hoofd te kunnen bieden. De focus ligt niet alleen op belangen, maar ook op vertrouwen, macht en complexiteit, hoe deze factoren elkaar beinvloeden en hoe je daar als omgevingsprofessional mee om kan gaan. De verschillende onderdelen van de SOM-visie en hun belang worden beschreven in hoofdstuk 3 tot en met 8 van het handboek. In onderstaande video, de aftrap van een reeks video’s waarin verschillende vragen van het SOM Praktijkboek worden besproken, legt Marc kort uit waarom SOM meer is dan slechts een methode.

2. Werken met de SOM-cirkel

Met alleen de visie kom je nog niet verder. Weten waarom je iets moet doen is de eerste stap. Wat en hoe je dat moet uitvoeren is stap twee. De tweede bouwsteen van Strategisch OmgevingsManagement bestaat daarom uit het werken met de SOM-cirkel. De tien stappen, evaluatielussen en instrumenten van deze cirkel vormen de SOM-methode.

Maar de SOM-cirkel is geen rigide stappenplan: de methode biedt inspiratie en handelingsperspectief voor omgevingsprofessionals. Met de SOM-cirkel als leidraad, kan je je eigen omgevingsproces vormgeven. Elke stapgaat gepaard met opties voor concrete interventies en instrumenten die je als omgevingsprofessional kan inzetten wanneer het nodig is. Je vindt alle stappen en tools van de SOM-cirkel in hoofdstuk 9 tot en met 13 van het Handboek SOM.

3. Leiderschap en SOM-vaardigheden

Om Strategisch OmgevingsManagement succesvol te kunnen ontwikkelen heb je  [EV1] leiderschap nodig. Het implementeren van SOM vraagt niet alleen om persoonlijk leiderschap, maar ook om proactieve steun vanuit de leiders of directie van jouw organisatie. Zonder die steun wordt het namelijk erg lastig om met SOM te kunnen werken binnen deze organisatie en haar projecten en programma’s.

Net zo belangrijk binnen dit kwadrant is het onwikkelen van SOM-vaardigheden bij zowel de omgevingsprofessionals als andere collega’s binnen de organisatie. Hoe je dit professionaliseert lees je in hoofdstuk 14 tot en met 16 van het Handboek.

4. De verankering van SOM

Het gezegde “vertrouwen komt te voet en gaat te paard” is maar al te toepasselijk binnen Strategisch OmgevingsManagement. Omgevingsprofessionals werken dagelijks aan het opbouwen van vertrouwen tussen hun organisaties en stakeholders. Maar wanneer deze verantwoordelijkheid slechts op hun schouders rust, is het gewonnen vertrouwen kwetsbaar. Het gaat snel verloren wanneer een collega met weinig oog voor de belangen van de omgeving  met de opgave gemoeid raakt.

Strategisch OmgevingsManagement is dus niet alleen de verantwoordelijkheid van de omgevingsprofessional, maar het is een organisatiecompetentie. Aan de hand van zeven factoren neemt Marc je in hoofdstuk 17 mee in wat er nodig is van de organisatie om SOM tot een hoger niveau te tillen. Recent heeft het principe van omgevingsgerichtwerken als organisatiecompetentie echter een professionaliseringsslag gemaakt: in de white paper Gebouwd voor bestendig succes lees je hoe de zeven factoren de zes factoren van het SOM KOMPAS zijn geworden.

Ontvang elke maand

Handige tips, tools en praktijkvoorbeelden